PL EN

Aktualności

Apr 19, 2016

Współpraca adwokata pro bono i organizacji pozarządowej Praktyczne aspekty świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej.


Poniżej prezentujemy publikację adwokata Mariusza Lewandowskiego zatytułowaną "Współpraca adwokata pro bono i organizacji pozarządowej Praktyczne aspekty świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej." sporządzoną dla PTPA w ramach programu Obywatele dla Demokracji.

Obecność w obrocie prawnym organizacji pozarządowych oraz podejmowanie przez nie inicjatyw to fundamentalne elementy społeczeństwa obywatelskiego. Jego funkcjonowanie nie byłoby możliwe bez czynnego udziału organizacji pozarządowych. Są instrumentem kreowania i wzmacniania jego podstawowych elementów, takich jak aktywność społeczna czy poczucie odpowiedzialności za dobro członków wspólnoty. Stanowią mechanizm budowania relacji społeczeństwa obywatelskiego z państwem, jego organami oraz - w szerszym kontekście – z rynkiem, rozumianym jako grupa pozostałych podmiotów. Istota funkcjonowania organizacji pozarządowych przejawia się również w obszarze najbardziej wrażliwych dziedzin życia społecznego i obrotu prawnego, z natury rzeczy konfliktogennych, takich jak: problematyka dyskryminacji, tożsamości płciowej, prawa rodzinnego i opiekuńczego, gdzie wsparcie jednostki przez organizację pozarządową z jej doświadczeniem i zdobytą wiedzą jest nieodzowne dla zażegnania, a w niektórych wypadkach, niestety już jedynie ograniczania konfliktu. Adwokatura, zgodnie z regulacją art. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. (Dz.U. Nr 16, poz. 124), „(...) powołana jest do udzielania pomocy prawnej, współdziałania w ochronie praw i wolności obywatelskich oraz w kształtowaniu i stosowaniu prawa”, zawód adwokata zaś należy do kategorii zawodów zaufania publicznego, których wykonywanie polega na świadczeniu pomocy innym podmiotom, z reguły w sytuacjach zagrożenia dla ich rozmaitych dóbr w wymiarze ogólnospołecznym. Przy zestawieniu powyższej skrótowej charakterystyki istoty i roli organizacji pozarządowych w obrocie prawnospołecznym oraz ustawowych zadań adwokatury, realizowanych przez jej członków w osobach adwokatów oraz aplikantów adwokackich, nietrudno dostrzec wspólny mianownik ich obecności w życiu społecznym oraz punktów stycznych podejmowanych przez nich inicjatyw, w tym inicjatyw na polu postępowań sądowych i administracyjnych. Przedmiotowe opracowanie ukierunkowane jest na próbę otwarcia dyskusji o praktycznych aspektach „styczności” działalności organizacji pozarządowych oraz przedstawicieli zawodu adwokackiego występujących w rolach procesowych w ramach świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej na rzecz członków społeczeństwa, jak i na wypracowanie ram współpracy organizacji pozarządowych wraz z profesjonalnymi pełnomocnikami dla jej zoptymalizowania z punktu widzenia interesów reprezentowanych stron poszczególnych spraw – tzw. dobrych praktyk świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej.


ORGANIZACJE POZARZĄDOWE W POSTĘPOWANIACH SĄDOWYCH


Tytułem słowa wstępnego, warto przybliżyć, jakie możliwości zaangażowania organizacji pozarządowych w postępowania sądowe przewidują przepisy prawa polskiego. 

Najszersze spektrum możliwości otwiera przed organizacjami pozarządowymi postępowanie cywilne, w którym według wytycznych art. 8 Ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296) /dalej: k.p.c./, organizacja pozarządowa może dla ochrony praw obywateli (w wypadkach limitowanych przepisami ustawy) wszcząć postępowanie oraz wziąć udział w już zawisłym procesie. Powyższe zagadnienie znajduje uszczegółowienie w regulacji art. 61 k.p.c., precyzując, w jakiej kategorii spraw istnieje taka sposobność oraz na jakich zasadach. Zgodnie z cytowaną regulacją „organizacje pozarządowe w zakresie swoich zadań statutowych mogą, za zgodą osoby fizycznej wyrażoną na piśmie, wytaczać powództwa na jej rzecz w sprawach o alimenty, ochronę środowiska, ochronę konsumentów, ochronę praw własności przemysłowej oraz ochronę równości oraz niedyskryminacji przez bezpodstawne bezpośrednie lub pośrednie zróżnicowanie praw i obowiązków obywateli”. Znamiennym pozostaje, że wyżej wymieniona zgoda (która powinna być dołączona na piśmie do pierwszej korespondencji procesowej ze strony organizacji) jest warunkiem koniecznym do uruchomienia przez organizację pozarządową postępowania, jak i jej dalszej partycypacji w sprawie po nadaniu jej biegu.

Status organizacji pozarządowej w procesie cywilnym wyznacza przepis art. 62 k.p.c., podług którego „do organizacji pozarządowych wytaczających powództwa na rzecz osób fizycznych stosuje się odpowiednio przepisy o prokuratorze wytaczającym powództwo na rzecz oznaczonej osoby”, a „do przystąpienia organizacji pozarządowych do strony w toczącym się postępowaniu stosuje się odpowiednio przepisy o interwencji ubocznej”. W praktyce oznacza to, że organizacja pozarządowa nie występuje w procesie, jako podmiot niezależny i bezstronny – quasi-rzecznik interesu społecznego, ale jako podmiot wspierający jedną ze stron, zainteresowany orzeczeniem korzystnym dla jej interesów. Co istotne, jeśli organizacja pozarządowa wytacza powództwo na rzecz indywidualnej osoby, to nie ma to jakiegokolwiek wpływu na możliwość pojawienia się tej osoby w procesie w charakterze strony postępowania.Prawomocne orzeczenie wydane w sprawie zainicjowanej przez organizację pozarządową korzysta z atrybutu powagi rzeczy osądzonej pomiędzy osobą, na rzecz której działała w procesie organizacja, a stroną przeciwną.

Inną formą aktywności procesowej organizacji pozarządowej oraz ujawnienia jej obecności jako podmiotu wspierającego jedną ze stron postępowania cywilnego jest opinia przyjaciela sądu (amicus curiae). Zgodnie z treścią art. 63 k.p.c. organizacje pozarządowe mogą przedstawić sądowi istotny dla sprawy pogląd wyrażony w uchwale lub oświadczeniu ich należycie umocowanych organów, nawet nie występując w procesie. Ich opinia, w formie uchwały bądź oświadczenia reprezentatywnych organów organizacji, nie stanowi środka dowodowego, tym bardziej nie ma charakteru wiążącego, jest natomiast wyrazem ewaluacji organizacji (skupiającej swoją działalność na danej problematyce), co do stanu faktycznego będącego przedmiotem ustaleń sądu, dokonanej przez pryzmat obowiązujących przepisów prawa. De facto opinia organizacji pozarządowej ma wesprzeć sąd w wypracowaniu rozstrzygnięcia sprawy, zwłaszcza wtedy, gdy w sprawie występują ważne aspekty społeczne (np. gdy sąd musi odnieść się do problemu naruszenia zasad współżycia społecznego czy dobrych obyczajów). Warto jednak pamiętać, że nie ma charakteru wiążącego, a jedynie jest ukierunkowana na wsparcie sądu w wyrobieniu sobie określonego przekonania o okolicznościach istotnych w sprawie. Nadto organizacja pozarządowa, w świetle zasady jawności postępowania cywilnego, może obserwować przebieg procesu w charakterze publiczności, która to aktywność wpisuje się w formę społecznej kontroli postępowania sądowego, głównie w zakresie jego ewentualnej nierzetelności. Jak zaznaczono na wstępie rozważań dotyczących udziału organizacji pozarządowych w postępowaniach sądowych, najobszerniejsze uprawnienia i możliwości przysługują organizacjom pozarządowym na tle regulacji kodeksu postępowania cywilnego. Jednakże określone możliwości działania przysługują organizacjom także na kanwie kodeksu postępowania karnego. Nie sposób zaprzeczyć, że proces karny, w szczególności w fazie postępowania jurysdykcyjnego, stanowi ten rodzaj postępowania sądowego, który w sposób najbardziej dotkliwy wpływa na jego uczestników, a to za sprawą jego przedmiotu, którym jest ustalenie odpowiedzialności karnej za popełniony czyn zabroniony. Nie sposób przy tym sprowadzać istoty postępowania karnego jedynie do osądu oskarżonego za zarzucany mu czyn oraz ewentualnego wymierzenia określonej kary, w tym najsurowszej w postaci pozbawienia wolności. Proces karny może bowiem w sposób nie mniej istotny ingerować i ingeruje w życie pokrzywdzonych, dla których postępowanie karne może stanowić źródło wtórnej wiktymizacji4 świadków czy też innych uczestników procesu, poddanych negatywnym emocjom w związku z udziałem w postępowaniu karnym. W powyższym kontekście niezwykle istotną staje się rola organizacji pozarządowych, które nie tylko zapewniają kontrolę nad działalnością organów wymiaru sprawiedliwości, a przez to gwarantują bezstronność sądu w postępowaniu karnym, lecz również stanowią element ochrony praw i wolności człowieka w toku tego postępowania. Organizacja pozarządowa może występować w roli: bezstronnego obserwatora procesu karnego, podmiotu zawiadamiającego o popełnieniu przestępstwa, tzw. przyjaciela sądu (amicus curiae), przedstawiciela społecznego czy też poręczyciela. Każda z powyższych form działania przyczynia się do realizacji prawa do rzetelnego procesu, mając na celu – w zależności od charakteru roli procesowej – ochronę interesu społecznego lub ważnego interesu indywidualnego. Na potrzeby niniejszego opracowania warto podkreślić, że zgodnie z dyspozycją przepisu art. 90 Ustawy z dnia z dnia 6 czerwca 1997r. Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 555) /dalej: k.p.k./ „w postępowaniu sądowym do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego udział w postępowaniu może zgłosić przedstawiciel organizacji społecznej, jeżeli zachodzi potrzeba ochrony interesu społecznego lub ważnego interesu indywidualnego, objętego zadaniami statutowymi tej organizacji, w szczególności ochrony wolności i praw człowieka”6. Uprawnienia przedstawiciela organizacji pozarządowej zostały ściśle określone i stanowią numerus clausus, ograniczając się do możliwości udziału w rozprawie, prawa do wypowiadania się i składania oświadczeń (w tym pisemnych)7. Wypowiedzi i oświadczenia przedstawiciela organizacji pozarządowej mogą dotyczyć wszelkich kwestii rozpatrywanych w toku rozprawy, w tym również tych podlegających ocenie i rozstrzygnięciu sądu karnego, jednak nie przysługują mu uprawnienia do zadawania pytań osobom przesłuchiwanym czy składania wniosków dowodowych. Nie ulega jednak wątpliwości, że przedstawiciel organizacji pozarządowej poprzez swoje odpowiednie oświadczenie lub wypowiedź może doprowadzić do dopuszczenia dowodu z urzędu przez sąd bądź do złożenia wniosku dowodowego lub zaskarżenia decyzji procesowych przez jedną ze stron. Co znamienne z punktu widzenia roli, jaką organizacja społeczna może odegrać w procesie karnym, jeżeli treść oświadczenia jej przedstawiciela ma istotne znaczenie dla sprawy (np. zawiera istotne informacje dotyczące oskarżonego), może ono zostać uznane w toku procesu za dowód z dokumentu8. Podobnie gdy przedstawiciel złoży istotne dla sprawy ustne oświadczenie, sąd może uznać za zasadne przesłuchanie tej osoby w charakterze świadka9. Dla porządku wymaga sygnalizacji, że zgodnie z wytycznymi art. 31 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. Nr 30, poz. 168) „organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby występować z żądaniem 1) wszczęcia postępowania, 2) dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny”. W sytuacji dopuszczenia organizacji do udziału w sprawie uczestniczy ona w postępowaniu na prawach strony10. Organizacja społeczna, która nie uczestniczy w postępowaniu na prawach strony, może za zgodą organu administracji publicznej przedstawić temu organowi swój pogląd w sprawie, wyrażony w uchwale lub oświadczeniu jej organu statutowego11. Udziału organizacji pozarządowej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wyklucza Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) (dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którą „organizacja społeczna, w zakresie swojej działalności statutowej, może brać udział w postępowaniu w przypadkach określonych w niniejszej ustawie”12. Na gruncie rzeczonej ustawy organizacje pozarządowe mają zdolność sądową w zakresie ich statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób13. Taka organizacja, według dyspozycji przepisu art. 33 § 2 p.p.s.a., ma status uczestnika postępowania i po zgłoszeniu jej akcesu do udziału w postępowaniu sąd administracyjny wyda postanowienie w tym przedmiocie. Orzeczenie odmowne podlega zaskarżeniu w drodze zażalenia. Cenne jest, iż organizacja społeczna w zakresie swej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jest legitymowana do wniesienia skargi administracyjnej pod warunkiem uczestniczenia w postępowaniu administracyjnym, o czym stanowi przepis art. 50 § 1 p.p.s.a.14

 

WSPÓŁPRACA ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH Z ADWOKATAMI I ZWIĄZANE Z TYM PROBLEMY PRAKTYCZNE


Mimo przedstawionych wcześniej możliwości partycypacji w postępowaniach sądowych oraz przed organami administracji, organizacje pozarządowe w niewielkim stopniu angażują się w tego rodzaju aktywność. Może to być jedna z przyczyn podchodzenia z dużą dozą ostrożności, by nie napisać sceptycyzmu, przez organy procesowe do partycypacji organizacji w postępowaniach, mimo prezentowania przez nie profesjonalnej wiedzy na tle potrzeb konkretnych spraw. Nie ulega wątpliwości, że organizacje pozarządowe mogłyby i powinny częściej uczestniczyć w postępowaniach, w tym co najmniej w ramach obserwacji postępowań, które nie pozostają bez wpływu na sprawowanie wymiaru sprawiedliwości, podnoszenie świadomości prawnej społeczeństwa, kontrolę wykonywania władzy, czy wreszcie ucieleśnienie jawności procesu.

W zakresie stymulowania aktywności organizacji pozarządowej wymagającej wiedzy profesjonalnej i doświadczenia procesowego (w tym występowania przed organami i sądami) optymalnym rozwiązaniem jest nawiązanie współpracy z adwokatami, którzy na zasadach kooperacji pro bono z organizacjami pozarządowymi świadczą nieodpłatną pomoc prawną w duchu poszanowania praw i wolności.

Współdziałanie adwokata pro bono przybiera najczęściej następujące postaci:

reprezentowanie jednostek wskazanych przez organizację pozarządową przed sądami powszechnymi, Sądem Najwyższym, sądami administracyjnymi, organami ścigania, organami administracji publicznej, Europejskim Trybunałem Praw Człowieka lub innymi organami międzynarodowymi, których zadaniem statutowym jest ochrona praw i wolności jednostek;
przygotowywanie opinii prawnych lub pism procesowych w sprawach klientów korzystających z pomocy organizacji;
doradztwo prawne i konsultacje w szerokim rozumieniu, ukierunkowane na dobór optymalnej dla strony postępowania strategii procesowej lub instrumentów prawnych, koniecznych i celowych dla skutecznego uzyskania ochrony praw stron.
Warto podkreślić, że dobrą i pożądaną praktyką jest to, gdy adwokat występujący w procesie, zwłaszcza w sprawach dotykających problematyki poszanowania praw człowieka, z własnej inicjatywy zwraca się do organizacji pozarządowej – ogniskującej swoje cele i zadania statutowe na problematyce będącej przedmiotem procesu – o zaangażowanie się w proces poprzez złożenie amicus curie, dokonanie analizy prawnej sprawy pod względem np. linii orzeczniczej czy też obecność na sali rozpraw w charakterze obserwatora.

Kluczem do prawidłowej, a przede wszystkim korzystnej dla strony postępowania współpracy między adwokatem a organizacją pozarządową (zwłaszcza w zakresie reprezentowania „poleconych” przez organizację stron postępowania) jest wszechstronna komunikacja adwokata z przedstawicielem organizacji społecznej oraz wymiana informacji z zachowaniem, co oczywiste, standardów etyki adwokackiej oraz zasad wykonywania zawodu adwokata, ogniskujących się na obowiązku zachowania bezwzględnej tajemnicy adwokackiej.

Wyznacznikiem konieczności przestrzegania tej tajemnicy jest stanowisko strony postępowania – jeżeli jednostka wyraża wolę i gotowość ujawnienia tajemnicy adwokackiej, przedstawiciel organizacji winien mieć pełne wejrzenie w akta sprawy, nie wykluczając uczestnictwa w spotkaniach adwokata ze stroną postępowania, jak i partycypacji w obiegu korespondencji. Pochylając się nad problemem tajemnicy zawodowej, warto zauważyć, że w dominującej części przypadków organizacja pozarządowa jest informowana przez stronę postępowania o potrzebie wsparcia procesowego (reprezentowania strony w postępowaniu). Wówczas to organizacja pozarządowa zna stan faktyczny sprawy, ma swoją wstępną ocenę i powierza tę sprawę adwokatowi pro bono.

Na tym etapie ryzyko niedochowania tajemnicy adwokackiej praktycznie nie istnieje. Problem ten może powstać wówczas, gdy organizacja pozarządowa nie wytoczy powództwa na rzecz jednostki lub nie przystąpi do stron postępowania za ich zgodą, tj. gdy nie korzysta z wcześniej opisanych uprawnień – stypizowanych w przepisach art. 61 par. 1 i 2 k.p.c.

Wydaje się, że skoro tajemnica adwokacka jest fundamentem wykonywania zawodu adwokata, to adwokat winien ograniczyć się jedynie do informowania organizacji pozarządowej co do treści końcowego rozstrzygnięcia w poszczególnych instancjach, bez bieżącego i szczegółowego informowania o przebiegu procesu. Nie można jednak zapominać, że wszelką sposobność informowania o stanie sprawy organizacji pozarządowej ma sama strona postępowania, która nawiązała kontakt z organizacją i dysponuje „przetartym” szlakiem komunikacji z jej przedstawicielem. Pożądane jest, by ze strony organizacji pozarządowej poszczególnymi sprawami zajmowały się wyznaczone do nich osoby, swoiści opiekunowie poszczególnych spraw, co – nie wspominając o zachowaniu standardu jakości pomocy ze strony organizacji pozarządowej – ułatwi również komunikację strony z organizacją pozarządową na tle zbudowania nici porozumienia, a w ślad za nią zaufania, potrzebnego do skutecznego udzielenia pomocy prawnej.

Optymalnym rozwiązaniem jest uzyskanie przez organizację statusu interwenienta ubocznego w sprawie, wskutek wytoczenia powództwa na rzecz jednostki lub po wstąpieniu do zawisłej już sprawy przez sądem. Organizacja korzysta wówczas z prerogatyw i w charakterze strony aktywnie uczestniczy w postępowaniu, a adwokat pro bono reprezentuje rów- nocześnie organizację pozarządową i jednostkę. Taka sytuacja zapewnia nieograniczony przepływ informacji i pełną współpracę. Problematyczne przy takim układzie może być zachowanie wysokiego tempa pracy w sprawie, zwłaszcza na tle obowiązków procesowych (w tym zachowania zawitych terminów dla np. wywiedzenia zażalenia/apelacji). 
Zachodzi bowiem konieczność uzgodnienia stanowiska procesowego, treści bieżących pism czy wnoszenia środków odwoławczych, które wymaga przepływu wzajemnych informacji pomiędzy pełnomocnikiem procesowym, organizacją pozarządową oraz jednostką.

Ze względów merytorycznych i strategicznych pożądane są w toku postępowania opinie amicus curiae przygotowywane przez organizacje pozarządowe. Rzeczone opinie, na tle doświadczeń procesowych, cechują się wysokim stopniem wyspecjalizowania i wysokim poziomem merytorycznym. Organizacje pozarządowe przygotowują je na kanwie doświadczeń z wcześniejszych lub równolegle prowadzonych podobnych spraw, a ich opracowanie poprzedzone jest obszernym śledzeniem orzecznictwa oraz literatury przedmiotu. Charakterystyczne jest, że organizacje pozarządowe tworzą bazy orzeczeń do wykorzystania w kolejnych sprawach.

Jawi się jako trafne stanowisko, że organizacje pozarządowe potrzebują wsparcia profesjonalnych pełnomocników z racji mniejszego doświadczenia procesowego. Jednocześnie organizacje mają do zaoferowania profesjonalnym pełnomocnikom pomoc w zbieraniu orzecznictwa oraz piśmiennictwa do konkretnych spraw, co może być czasochłonnym pro- cesem. Znajomość orzecznictwa oraz aktualnych poglądów doktryny jest szczególnie cenna przy przygotowywaniu stanowiska procesowego oraz dokonaniu oceny zasadności i celowości co do na przykład wywiedzenia środka odwoławczego.

Precyzyjnego uzgodnienia, najlepiej w postaci pisemnego porozumienia, wymaga kwestia zachowania poufności informacji przekazywanych między organizacją pozarządową a adwokatem, związanych ze świadczeniem pomocy prawnej pro bono. Nie budzi zastrzeżeń, iż wszelkie informacje przekazywane między obu podmiotami winny być wykorzystane wyłącz- nie do celów związanych z realizacją nieodpłatnej pomocy prawnej i nie mogą być przekazane lub ujawnione osobie trzeciej bez wyraźnej, uprzedniej zgody strony, której dotyczą, wyrażonej w formie pisemnej. Dla zachowania transparentności współpracy między adwokatem pro bono a organizacją pozarządową konieczne oraz celowe jest uregulowanie ponoszenia kosztów świadczenia pomocy prawnej w ramach współpracy. Uregulowanie to winno znaleźć odzwierciedlenie w spisanym porozumieniu, w którym adwokat i organizacje pozarządowe wprost określą zasady ponoszenia kosztów sądowych, kosztów pełnomocnictw, znaków opłaty pocztowej, podróży służbowych związanych z udziałem w rozprawach i konferencjach z klientami oraz innych niezbędnych wydatków związa- nych z świadczeniem pomocy prawnej na rzecz jednostek. Sygnatariusze porozumienia winni wzajemnie i na bieżąco przekazywać informacje o konieczności poczynienia wydatków i ich wysokości, przed dokonaniem czynności je generujących.
Nie można zaprzeczyć, że obecność profesjonalnego pełnomocnika pro bono zarówno stymuluje pracę sądu lub organu procesowego, jak i oddziałuje na mniej agresywne zachowanie drugiej strony procesu, co z kolei wpływa na większe poczucie „bezpieczeństwa procesowego” jednostki, jak i jej komfort psychiczny w ramach podejmowanych z jej udziałem czynności procesowych. Nadto obecność w poszczególnych postępowaniach adwokata pro bono oraz organizacji pozarządowej może stanowić podstawę do uzyskania rozstrzygnięć zmieniających praktykę lub prowadzących do zmiany przepisów prawnych w konkretnych kwestiach prawnych, budzących poważne wątpliwości z punktu widzenia ochrony praw człowieka. 


PODSUMOWANIE


Udział organizacji pozarządowej w postępowania przed sądami lub organami administracji publicznej wespół z profesjonalnym pełnomocnikiem jest istotnym ogniwem funkcjonowania społeczeństwa obywatelskiego.

Niezbędne i kluczowe jest zintensyfikowanie współpracy między profesjonalnymi pełnomocnikami oraz organizacjami pozarządowymi, co zwiększy zaangażowanie trzeciego sektora w uczestnictwo w postępowaniach sądowych i administracyjnych. Konieczne jest stworzenie regionalnych i lokalnych platform współpracy między organizacjami pozarządowymi, które znajdą „miejscowe” zapotrzebowanie na nieodpłatną pomoc prawną w zindywidualizowanych sprawach. Naturalnym forum stworzenia tych platform mogłyby być organy samorządów zawodowych profesji zaufania publicznego, w ramach których działają komisje praw człowieka lub są powoływani pełnomocnicy do współpracy z organizacjami pozarządowymi.

Zacieśnienie współpracy między profesjonalnymi pełnomocnikami oraz organizacjami pozarządowymi pozwoli na stworzenie katalogu dobrych praktyk we współdziałaniu na rzecz strony postępowania sądowego lub administracyjnego, a stworzenie katalogu zasad optymalizujących współpracę tych podmiotów doprowadzi do osiągnięcia większej skuteczności nieodpłatnie świadczonej pomocy prawnej.

Kontaktu

Kancelaria Adwokacka Adw. Mariusz Lewandowski
ul. Szeroka 8, Toruń 87-100

Tel. (56) 622-03-58, fax. (56) 622-03-58
Tel. kom. 604-551-913

Mail:
sekretariat@mariusz-lewandowski.pl
adwokatlewandowski@mariusz-lewandowski.pl

Filia Kancelarii znajduje się w Rojewie 88-111
tel. (52) 351 91 73

NIP: 956-213-92-22
REGON: 340420807

Rachunek bankowy:
Bank Zachodni WBK S. A.
1 Oddział w Toruniu
59 1090 1506 0000 0001 2032 0632

Formularz Kontaktowy: